Ruch według Henri’ego Bergsona

Bergson  opisuje ruch jako zmianę położenia określonego obiektu względem innych obiektów przestrzeni. „Trzymam rękę w punkcie A. przesuwam ją do punktu B, przebywając interwał AB. Powiadam, że ruch od A do B jest rzeczą prostą”. Pojawia się tu kwestia ruchu liniowego, dalej przedstawiana jako jedna z zasadniczych aspektów spostrzegania otoczenia. Obserwujemy jedną rzecz, a następnie jej zmianę położenia, innymi słowy ruch jest dla nas jedną pozycją, a następnie inną itd. Bergson próbuje wskazać tu finalistyczny sposób recepcji. Pokazuje nam jak nieistotny dla naszej świadomości jest sam proces zmiany. Zauważamy jedynie końcowy efekt działania ruchu, a nie sam ruch. Doszukujemy się „przejść” pomiędzy poszczególnymi jego etapami, nie zauważając jego istoty. Można zatem powiedzieć, że nasz umysł dokonuje ujednolicenia aktu postrzegania zmiany położenia obiektu, względem innych obiektów.

„W każdym momencie swojej drogi rzecz w ruchu przebywa pewien punkt, można więc wyróżnić w ruchu tyle etapów, ile będzie się chciało, zatem ruch jest nieskończenie podzielny”. Przebyty tor staje się przestrzenią, którą rozumiemy jako nieskończenie podzielną. Skoro przestrzeń jest nieskończenie podzielna, tworzy się per analogiam wrażenie nieskończonej podzielności ruchu. Takie myślenie dla filozofa z Paryża było błędne.
Krytykował paradoks Zenona z Elei za utożsamianie ruchu z bezruchem. Dla lepszego zrozumienia zjawiska, o którym mowa, potrzebujemy nieruchomych elementów – „(…) w im większym stopniuzdołamy sobie przedstawić ruch jako zbieżny z nieruchomymi punktami przestrzeni, którą przebywa, tym lepiej w naszym mniemaniu go zrozumiemy”.
Dalej Bergson wyróżnia dwa rodzaje ruchu: ruch wewnętrzny oraz ruch zewnętrzny. Jednak nie podaje kryteriów, jakie miałyby oba rodzaje spełniać, ani też nie definiuje ich. Przyglądając się jego poglądom podjąłem próbę stworzenie definicji, która w moim przekonaniu odzwierciedla myśl twórcy.

Zanim jednak przejdę do bezpośredniego opisu obu rodzajów ruchu, chciałbym zwrócić uwagę na pewne kwestie dotyczące próby ujęcia problematyki danego zjawiska. W opisie ruchu, musimy dokonać pewnych wyborów. Zdecydować się na to, względem czego będziemy owy ruch opisywać, a także jakie cechy chcemy mu przypisać.
Pierwsze z możliwych stanowisk to ujęcie relacyjne, gdzie traktuję się ruch ciał względem innych obiektów. Inną możliwością
jest opis ruchu jako absolutu w odniesieniu do czasu i przestrzeni. Kolejną kwestią staję się proces recepcji, a nawet percepcji tegoż zjawiska. I w tym miejscu pojawiam nam się swoisty dualizm pojęciowy. Z jednej strony mamy do czynienia z ruchem obiektywnym, istniejącym poza naszym spostrzeżeniem, a z drugiej strony z ruchem spostrzeganym w sensie subiektywnym. Zatem proponuję niniejszy podział :
Ruch zewnętrzny, to taki ruch, który dzieje się poza podmiotem spostrzegającym (obiektywnie).
Ruch wewnętrzny, to taki, który dzieje się w subiektywnym odczuciu podmiotu.

Między tymi dwoma rodzajami ruchu zachodzi specyficzna relacja. Bergson podaje metaforyczny przykład dwóch jadących tym samym torem, z tą samą prędkością pociągów. Chodzi tu o to, że osoby jadące tymi pociągami, obserwując się wzajemnie, nie doświadczają odczucia ruchu, jednak wiedzą, że się przemieszczają. Mogą na siebie oddziaływać, np. podać sobie ręce, do momentu, kiedy pozostają względnie nieruchomi. „Gdy dwie zmiany podmiotu i przedmiotu zachodzą w tych szczególnych okolicznościach, wzbudzają szczególny pozór, który nazywamy stanem” Ten stan, o którym pisze Bergson, to pewna forma, dzięki której poznajemy, a raczej mamy możliwość doświadczenia zmiany.

Skomentuj

Ruch według Henri’ego Bergsona

  1. profesor pisze:

    Moi studenci twierdzą, że na temat  ruchu u Bergsona nic w internecie nie ma. A tu jest i to świetnie napisane

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.


*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>